Geweldloze Communicatie

De Amerikaanse psycholoog Marshall B. Rosenberg (nu woonachtig in Zwitserland) ontwikkelde Non-Violent Communication in de jaren zestig van de vorige eeuw, mede naar aanleiding van zijn studie vergelijkende godsdienstwetenschap. Hij heeft trainingen geweldloze communicatie gegeven in veel verschillende contexten, zoals in bedrijven, voor overheden, kerkgenootschappen en in het kader van nationale en internationale vredesprocessen.

Rosenberg beschrijft geweldloze communicatie als: "Een wijze van communiceren die ons vanuit ons hart wil laten geven. Niet langer verdedigen, terugtrekken of  aanvallen als we worden geconfronteerd met een veroordeling of kritiek, maar de diepte van ons eigen mededogen ontdekken door ons helder bewust te worden van onze waarnemingen, gevoelsn en behoeften, luisteren naar wat zich diep in onszelf en anderen afspeelt, zodat er respect, aandacht en medeleven ontstaat en een wederzijds verlangen om vanuit het hart te geven. Door dat zelf te doen, zal de ander volgen."

De vijf elementen van Geweldloze Communicatie (zie het plaatje hierboven) zijn:

1. Waarneming, feitelijk en zonder vooroordelen of interpretatie
2. Gevoelens
3. Behoeften, waarden of verlangens die met die gevoelens zijn verbonden
4. Verzoek om oplossing of (gedrags-) verandering
5. Mededogen, alle bovenstaande elementen mededogend verwoorden

Die vijf elementen werken in een gesprek twee kanten op: Je drukt je helder uit met behulp van de 5 elementen en je leeft in de ander in door middel van de vijf elementen. Dat doe je door zelf duidelijk aan te geven wat je voelt en nodig hebt en door de ander feedback te geven over wat hij / zij zegt en (vermoedelijk) bedoelt in termen van wat je aan die ander ziet, hoort en aanvoelt, wat de ander kennelijk wil, controleren of dat goed verwoord is en nalaten daarover te oordelen.

Rosenberg besteedt in zijn boek vervolgens aandacht aan:

• Communicatie die mededogen blokkeert (oordelen, vergelijken, verantwoordelijkheid ontkennen, eisen, denken in straf en beloning)
• Waarnemen zonder oordeel (oordelen voelen als kritiek en vragen om verdediging)
• Gevoelens herkennen en uiten (veel mensen zouden niet goed ´voelen´ en vinden dat je daar niet over praat)
• Verantwoordelijkheid nemen voor je gevoelens (iemand of iets geeft je geen gevoel, je kiest altijd zelf voor een gevoel aan de hand van een gebeurtenis)
• Verzoeken om datgene wat je leven kan verrijken (verzoeken in plaats van eisen, open en kwetsbaar zijn over wat je werkelijk wilt of nodig hebt)
• Met mededogen ontvangen (je respectvol inleven in een ander, je leeg maken en actief luisteren, je ontdoen van alle vooroordelen)
• De kracht van mededogen (het effect van werkelijk luisteren, zelfs tegenover hoger geplaatsten en in bedreigende situaties)
• Mededogend zijn voor jezelf
• Boosheid volledig uiten
• Beschermend ingrijpen
• Jezelf bevrijden en anderen
• Waardering uiten in Geweldloze Communicatie

Naschrift Agressietraining.com

Het model van Geweldloze Communicatie is zonder twijfel waardevol en nuttig en op het eerste gezicht heel simpel. De randvoorwaarden voor het juiste gebruik van dat systeem (zuiver waarnemen, nalaten te oordelen en interpreteren, luisteren voordat je gehoord wilt worden, goed parafraseren etc.) zijn niet zo eenvoudig, maar waardevol genoeg om te leren.

In het boek (d.w.z. de Nederlandse vertaling) wordt jammer genoeg heel formeel taalgebruik toegepast. Het lijkt alsof er doorlopend een ouderwetse dominee aan het woord is. Waarom ´mededogen´ gebruiken als je empathie of begrip bedoelt? Waarom ´verzoeken om wat je leven kan verrijken` als je wensen of behoeften bedoelt?

In de vele voorbeelden in het boek wordt getoond hoe je kunt reageren op wat de ander zegt. Daarbij wordt doorlopend geparafraseerd (in jouw woorden teruggeven wat je de ander hebt horen zeggen) en de emotie benoemd die de luisteraar denkt te hebben waargenomen. In beide (parafraseren en de emotie benoemen) zit een risico voor de (broze) relatie met die ander:

• Door je eigen woorden te gebruiken, loop je de kans synoniemen te gebruiken die voor de ander net niet betekenen wat hij / zij bedoelt. Dat maakt niet duidelijk dat je het echt begrijpt.
• Emoties ´lezen´ is om min of meer dezelfde reden riskant; als je het mis hebt of net het verkeerde woord gebruikt, voelt de ander zich niet of slecht begrepen.

Gebruik daarom bij voorkeur de belangrijkste begrippen (ook wel ´kleefwoorden´ genoemd) bij het samenvatten en teruggeven van wat je hebt gehoord en benoem de emotie alleen als de ander die zelf heeft verwoord (of in een zin als "... daar zou ik heel boos van worden.").